آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
248
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
يا عيد فروشىها ( فروشى در زبان فارسى متوسط فروهر « 1 » يا فرورديگ « 2 » گفته شده است ) مىناميدند . بيرونى گويد « 3 » : در آن ايام ، ورودى برج اموات ( دخمه ) « 4 » غذا مىنهادند و بر بام منازل مشروباتى ميگذاشتند تا فروشى مردگان ، كه در اين موقع بطور نامرئى در ميان اعضاء خانواده خود حضور مىيافتند ، از آن تناول كنند و نيز مقدارى را سن دود ميكردند ، زيرا كه بزعم آنان بوى آن مطبوع مردگان است . براى تطبيق سال دينى با سال نجومى ، هر دو بيست سال ، يك ماه در سال ميافزودند و در چنين سالى پنج روز اندرگاه را در آخر ماه اضافى قرار ميدادند . اما بقول بيرونى ، بعلل مختلفه ، كه رخ ميداد ، گاهى بعد از طى 240 سال دو ماه اضافى الحاق ميكردند . چنان كه در زمان سلطنت يزدگرد ( 520 - 399 ميلادى ) بعد از ماه آبان دو ماه زايد را داخل كردند و از آنزمان هر ساله پنج روز اضافى را بين ماه آبان و ماه آذر ميگذاشتند ، اما در دوره ، بعد كه بايستى مجددا يك ماه بر سال بيفزايند ، غفلت كردند و سال ناقص ماند « 5 » . ظاهرا در عهد قديم پيش از ساسانيان ، سال از مهر ماه شروع مىشده و عيد مهرگان كه جشن پاييزى است ، در آن اوقات اول سال بشمار ميرفته است « 6 » ، اما از علائمى كه در تقويم هست ، ميتوان حدس زد ، كه در روزگار بعد ، وقتى كه آغاز سال را در ابتداى فصل بهار قرار دادند ، يكسال با ماه دذو ( ماه اوهرمزد ) « 7 » شروع شده است .
--> ( 1 ) - Fravahr ( 2 ) - Fravardigh ( 3 ) - آثار الباقيه ، ص 222 ، ترجمه ، ص 410 . ( 4 ) - در باب دخمهها ر ك بالاتر ص 52 . ( 5 ) - بيرونى ، آثار الباقيه ، ص 33 و 45 ، ترجمه ، ص 38 و 56 - 55 . ( 6 ) - مقايسه شود با آندراس - هنينگ « متون مانوى بزبانهاى ايرانى ميانه » ( گزارش آكادمى پروس 1932 ) ، ص 189 ، يادداشت 1 . ( 7 ) - كريستنسن ، نخستين انسان و نخستين شاه در تاريخ داستانى ايرانيان ، ص 175 و ما بعد .